Zdecydowana większość maluchów rozwija się prawidłowo. U części z nich mogą jedna wystąpić pewne trudności: opóźnienia i zaburzenia rozwoju w poszczególnych obszarach:
- emocjonalnym (np. nadmierna lękliwość, trudności w regulacji emocji, agresja),
- społecznym (problemy z nawiązywaniem relacji, trudności w rozumieniu norm społecznych),
- komunikacyjnym (opóźniony rozwój mowy, problemy z artykulacją, brak mowy u
- dwulatka),
- ruchowym (opóźnienie w osiąganiu kamieni milowych rozwoju ruchowego),
- poznawczym (brak umiejętności rozpoznawania przedmiotów, bliskich osób).
Trudności mogą mieć podłoże genetyczne, wynikać z uszkodzeń układu nerwowego (powstają najczęściej w okresie płodowym lub okołoporodowym), być spowodowane niewłaściwym środowiskiem rodzinnym (np. konflikty miedzy dorosłymi) lub błędami wychowawczymi (brak granic, stawianie nadmiernych wymagań). Wczesna diagnoza i interwencja specjalistyczna (logopeda, psycholog, pedagog) są kluczowe dla rozpoznania trudności i włączenia działań terapeutycznych. W codziennym życiu pomaga ustalanie rutyn, stymulowanie rozwoju przez zabawy i rozmowy, a także cierpliwość i wsparcie emocjonalne ze strony rodziców.
Objawy wskazujące na trudności rozwojowe spowodowane problemami genetycznymi i neurologicznymi
- opóźnienie w rozwoju ruchowym: trudności z siadaniem, chodzeniem, koordynacją ruchową, obniżone napięcie mięśniowe (hipotonia), nietypowa postawa ciała, problemy z równowagą, nieprawidłowości w budowie kości, dysmorficzne cechy twarzy,
- opóźnienie mowy, trudności z nauką nowych słów, problemy ze zrozumieniem poleceń i komunikatów, powtarzanie określonych zachowań lub słów (stereotypie),
- trudności w wyrażaniu potrzeb i emocji, trudności w regulacji emocji, wybuchy złości lub lęki,
- unikanie kontaktu fizycznego i wzrokowego, problemy z nawiązywaniem relacji z rówieśnikami i dorosłymi,
- problemy z koncentracją i zapamiętywaniem,
- nietypowy sposób zabawy (ciągłe kręcenie przedmiotami).
Trudności wynikające z błędów wychowawczych
Wiele trudności wynika z błędów popełnianych często nieświadomie przez rodziców. Problemy wychowawcze to zachowania dziecka odbiegające od norm, mogą to być bunt, agresja (słowna lub fizyczna), nieposłuszeństwo, trudności w relacjach z rówieśnikami, unikanie wykonywania poleceń czy nadmierna nieśmiałość.
Najczęstsze zachowania dzieci wynikające z błędów wychowawczych
- Dziecko staje się wycofane, mało spontaniczne, nie podejmuje samodzielnych działań, bo jest przyzwyczajone do rygoryzmu, braku swobody i nadmiernej kontroli. Boi się porażki, unika nowych wyzwań.
- Dziecko może naśladować agresywne zachowania dorosłych (atak słowny, fizyczny), wybuchać złością, ale też stać się zalęknione, wycofane, nieśmiałe. Te zachowania często są skutkiem agresji i poniżania ze strony dorosłych, a także braku szacunku dla granic dziecka.
- Brak konsekwencji, przekupywanie czy spełnianie wszystkich zachcianek uczy dzieci manipulowania otoczeniem dla własnych korzyści, wymuszania płaczem czy krzykiem.
- Dzieci wyręczane przez dorosłych albo wychowywane w obojętności, nie potrafią radzić sobie z problemami, są bezradne i mają trudności z samodzielnym podejmowaniem decyzji.
- Często dzieci z domów, w których jest dużo agresji mają trudności z budowaniem zdrowych relacji – mogą mieć trudność z wyrażaniem emocji, współpracą.
- Brak rozmowy, okłamywanie czy grożenie dziecku skutkuje brakiem zaufania, wstydu i poczucia zagrożenia. Dziecko staje się nieufne wobec dorosłych i innych dzieci.
Błędy wychowawcze mogą prowadzić do: bierności, lękliwości, trudności z samodzielnością, agresji, manipulowania dorosłymi oraz problemów z relacjami społecznymi. Problemy te często wynikają z braku uwagi ze strony rodziców, konfliktów rodzinnych, nieodpowiednich granic wychowawczych (zbyt surowe lub zbyt liberalne), złych wzorców czy problemów środowiskowych. By im zaradzić trzeba jasno ustalać granice, być konsekwentnym, unikać kar, ale wyjaśniać zasady, zachęcać dziecka do samodzielności.
Warto także szukać przyczyn problemów. Czasem konieczna jest współpraca ze specjalistami, zwłaszcza gdy zachowania stają się uporczywe.
Opiekunki prowadzą obserwację dzieci i monitorują przebieg ich rozwoju. Mają do tego stosowne kompetencje, zatem współpraca z nimi może okazać się pomocna w ocenie poziomu rozwoju malucha.
